Artikelen

Zin in lezen! 33/5-2025

Voorbereidend lezen en spellen in groep 2

Een gedicht is een bonnetje van taal 33/4

ENT2R: de Vlaamse de springplank naar B2 voor geschoolde anderstaligen

Zin in lezen - 33/3

De cognitieve fundamenten van leesbegrip: Waarom strategieën op zichzelf niet helpen - 33/2

Veel leerlingen leren netjes strategieën toepassen tijdens het lezen: ze stellen vragen, letten op signaalwoorden, maken voorspellingen. En toch blijft het begrip vaak oppervlakkig. Wat gaat er mis? In dit artikel laat Elvira Pont zien dat effectieve strategieën niet kunnen werken zonder een stevige cognitieve basis. Lezen met begrip vraagt méér dan techniek: het vraagt om het kunnen vasthouden, ordenen, verbinden en monitoren van informatie. Pont beschrijft vier cognitieve fundamenten die samen het fundament vormen van leesbegrip: werkgeheugen, informatieverwerking, het kunnen afleiden van verbanden en metacognitie. Als remedial teacher of taalexpert krijg je met dit artikel scherp inzicht in waarom sommige leerlingen blijven hangen in oppervlakkige verwerking – en wat je daaraan kunt doen.

Visuele aandacht bij leesonderwijs - 33/2

Visuele aandacht als ontbrekende schakel in het leesonderwijs In het leesonderwijs ligt de focus al decennialang op klanken, letters en fonologisch bewustzijn. Terecht, want fonologische tekorten vormen een bewezen basis van dyslexie. Toch blijven sommige leerlingen hardnekkige leesproblemen houden, óók na intensieve klankinstructie. Tegelijkertijd nemen signalen toe dat leerlingen visuele klachten ervaren bij het lezen – van wiebelende letters tot moeite met het richten van hun aandacht op een woordregel. Is er meer aan de hand dan alleen taalverwerking? In dit artikel duikt Jori van der Meer in de rol van visuele aandacht bij leesproblemen. Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over de relatie tussen visuele aandacht en stoornissen zoals dyslexie, TOS en ADHD? En vooral: wat kunnen remedial teachers hiermee in hun dagelijkse praktijk? Een actuele en relevante blik op wat zich misschien al die tijd net buiten ons gezichtsveld bevond.

Zin in Lezen - 33/2

Nieuw in het tijdschrift: kinder- en jeugdboeken onder de loep Voor elke remedial teacher is het een bekend gegeven: leesplezier opent deuren. Niet alleen naar taalvaardigheid, maar ook naar zelfvertrouwen en motivatie. Daarom starten we in het Tijdschrift voor Inclusief Onderwijs en Remedial Teaching met een gloednieuwe rubriek over kinder- en jeugdboeken. In elke editie kiezen we een verbindend thema en selecteren we titels die ertoe doen – in de klas én daarbuiten. Deze eerste aflevering staat in het teken van leesplezier voor álle leeftijden. Want vrij lezen, zo blijkt keer op keer uit onderzoek, is misschien wel de krachtigste impuls voor taalontwikkeling die er is.

Letterplezier - 33/1

Van middeleeuwse kloosterscholen tot moderne kinderkamers: het abc-boek heeft een lange en rijke geschiedenis. Ooit bedoeld om kinderen het alfabet en religieuze waarden bij te brengen, groeide het uit tot een speelse viering van taal. Met de komst van de klankmethode verschoof de focus van letters naar klanken – een aanpak die nog altijd terugkomt in boeken als *Kijk mijn letter* of *Aap zoekt een woord*. Hedendaagse abc-boeken zijn er voor alle leeftijden en doelen: van peuters die hun eerste letters herkennen tot oudere kinderen die zich verliezen in de beeldrijke werelden van Dematons en Schamp. Of het nu om alfabet of klank draait, een goed abc-boek maakt letters magisch – en dat is precies wat kinderen nodig hebben die worstelen met lezen.

Zijn AI teksten echt zo slim? Ontdek de verschillen - 33/1

Boekrecensies van robots, scripties vol kunstmatige zinnen. AI-teksten rukken op, maar kun je ze nog onderscheiden van mensenwerk? In een originele schrijfprijsvraag wordt die vraag getest: 28 taalprofessionals lezen vier korte teksten, deels van ChatGPT, deels van Kladjes®-schrijvers. Hun oordeel? Vier op de vijf herkennen het verschil. Ze analyseren denktrant, verteltechniek en stijl, en wijzen clichématig taalgebruik, afstandelijke toon en gebrek aan verhaallijn aan als typische AI-trekken. Wat raakt, herkenbaar is en bezield aanvoelt, blijkt steevast mensenwerk. Toch is AI bezig aan een opmars die ook taalprofessionals uitdaagt. Een indringende, creatieve verkenning van de grens tussen echt en kunstmatig.

Beredenerend aan de slag - 32/5

Effectieve ondersteuning voor leerlingen met ernstige lees- en spellingproblemen vraagt om maatwerk en een evidence-informed aanpak. Dit artikel beschrijft hoe de drie ondersteuningsniveaus in het basisonderwijs werken, met speciale aandacht voor intensieve interventies op niveau 3. Twee praktijkinstrumenten – een checklist en een keuzehulp – helpen remedial teachers bij het kiezen en uitvoeren van passende programma’s. Aan de hand van bewezen effectieve kenmerken kunnen scholen hun interventies verbeteren en de kwaliteit van lees- en spellingondersteuning verhogen. Ontdek hoe deze tools bijdragen aan betere resultaten én meer gerichte begeleiding.

Ondersteuning bij begrijpend lezen - 32/4

Omgaan met taaleigenaardigheden - 32/4

Taal zit vol verrassingen: van homofonen en dubbele negaties tot woorden met meerdere betekenissen. Dit artikel verkent op een toegankelijke manier de eigenaardigheden van taal en laat zien hoe je deze complexe, soms verwarrende, maar altijd fascinerende aspecten inzichtelijk maakt voor leerlingen. Met praktische voorbeelden, didactische tips en creatieve werkvormen leer je hoe je fonologie, morfologie, syntaxis, semantiek en pragmatiek tot leven brengt in de klas. Door taalregels én uitzonderingen speels te benaderen, stimuleer je taalbegrip, zelfvertrouwen en plezier in communicatie.

Dyslexieondersteuning in het voortgezet onderwijs: Effectieve tijdbesteding - 32/4

Veel remedial teachers in het voortgezet onderwijs hebben onvoldoende uren om leerlingen met dyslexie goed te ondersteunen én beleid vorm te geven. Dit artikel bespreekt welke taken bij jouw rol horen, welke factoren van invloed zijn op het aantal benodigde uren, en hoe je slim prioriteert bij tijdgebrek. Ook krijg je praktische tips voor overleg met de directie, het versterken van het dyslexiebeleid en samenwerking met collega’s. Een must-read voor elke professional die zoekt naar effectieve, haalbare ondersteuning voor leerlingen met dyslexie.

Op maat begrijpend Lezen: Ondersteuningsprogramma biedt goede resultaten - 32/3

Begrijpend lezen met impact: programma ‘Op Maat’ laat leerlingen groeien Begrijpend lezen vormt de sleutel tot schoolsucces — en toch worstelen veel kinderen ermee. Hoe breng je daar als onderwijsprofessional verandering in? In dit artikel maak je kennis met Op Maat Begrijpend Lezen, een programma dat niet alleen inzet op motivatie en leesplezier, maar ook aantoonbare resultaten boekt. Leerlingen stijgen één tot twee niveaus op landelijke toetsen, zoals de Citotoets. Ontdek hoe een doordacht model en onderbouwde aanpak het verschil maken, en hoe jij daar direct in je klas van kunt profiteren.

Maak Leeskilometers - 32/3

Veel leerlingen ervaren weinig leesplezier, terwijl leesvaardigheid cruciaal is voor schoolsucces. Hoe kun je als leerkracht of remedial teacher het verschil maken? Dit artikel biedt evidence-based inzichten én praktische tips om leesmotivatie te vergroten: van modelen en rijke teksten tot autonomie, boekkeuze en een aantrekkelijke boekenplank. Ook wordt ingegaan op de rol van schoolbeleid, bibliotheken en de thuissituatie. Met onderzoek van o.a. Van Steensel, Smits en Van Koeven krijg je handvatten om écht iets te veranderen in de leesontwikkeling van kinderen. Laat je inspireren en ontdek hoe je leerlingen weer kunt laten opgaan in een goed boek!

Prentenboeken: rijke basis voor wiskundige interactie - 32/1

Prentenboeken zijn niet alleen een taalrijke schat, maar ook een wiskundige goudmijn. Onderzoek toont aan dat kleuterleerkrachten, zowel bij expliciet wiskundige als ‘gewone’ prentenboeken, jonge kinderen effectief kunnen uitdagen tot wiskundig denken via interactieve vragen. Cruciaal is de afwisseling tussen concrete vragen (zoals “Hoeveel wielen zie je?”) en abstracte denkprikkels (“Wat als elk biggetje een vriendje meeneemt?”). Vooral abstracte vragen blijken wiskundig denken te stimuleren, zeker bij wiskundige prentenboeken. Leerkrachten blijken dit bewust en doelgericht in te zetten, al verschilt de mate van abstractie. De aanbeveling? Zet als remedial teacher of leerkracht je wiskundige bril op bij het voorbereiden én uitvoeren van voorleesmomenten, en durf inspelen op de spontane wiskundige observaties van kinderen. Door meerdere keren en met verschillende doelen voor te lezen, vergroot je hun wiskundig inzicht — stap voor stap, bladzijde voor bladzijde.

Er zijn meer klanken dan letters … - 31/5

In de Calvingroep, een innovatieve onderwijsvoorziening voor jonge kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong, wordt taalontwikkeling benaderd vanuit nieuwsgierigheid en betekenisvolle contexten. Centraal staat de didactiek van Dolf Janson, waarbij klanken en letters bewust gescheiden worden aangeboden. Leerlingen onderzoeken klanken in een klankstation en verkennen lettervormen in een letterstation, wat leidt tot een diepere taalverwerking. Door thematisch en zonder methodegebonden werkboeken te werken, ontstaat ruimte voor maatwerk en differentiatie. Spellen en lezen worden via spel, gesprekken en reflectie verbonden aan eigen ontdekkingen. Deze aanpak stimuleert zelfregulatie, eigenaarschap en leesplezier. Zowel leerkrachten als remedial teachers kunnen met deze materialen gericht afstemmen op individuele leerbehoeften. De methodiek vraagt deskundigheid en flexibiliteit, maar levert betrokken en gemotiveerde leerlingen op die met vertrouwen en inzicht hun taalvaardigheid ontwikkelen.

Read this... - 31/3

Zowel de leesvaardigheid als het leesplezier van Nederlandse tienjarigen is tussen 2016 en 2021 gedaald. Dit blijkt uit het internationale leesvaardigheidsonderzoek PIRLS-2021, waarvan het Expertisecentrum Nederlands afgelopen mei de resultaten heeft gepubliceerd. Niet langer scoren Nederlandse leerlingen boven het gemiddelde van Westerse landen. Ze presteren dus niet alleen minder goed dan voorheen, maar doen het ook minder goed in vergelijking met andere landen. We proberen hier met elkaar verandering in aan te brengen. Hier enkele tips om het lezen in de zomervakantie te bevorderen.

Begrijpend lezen is hot, maar wat werkt nu echt? - 31/2

Begrijpend lezen staat volop in de belangstelling – en dat is hard nodig. De leesmotivatie onder leerlingen is laag, de prestaties dalen en internationale vergelijkingen laten zien dat Nederland terrein verliest. In dit artikel neemt remedial teacher Annemarie Laseur je mee in de actuele staat van het begrijpend leesonderwijs. Wat werkt wél? En hoe kunnen we het tij keren? Aan de hand van recente inzichten en onderzoeken belicht zij drie cruciale pijlers: het belang van achtergrondkennis, een rijkere woordenschat en het strategisch inzetten van leesvaardigheden. Ook wordt duidelijk welke lessen we kunnen trekken uit de PIRLS- en PISA-resultaten, en wat scholen nú al doen om het leesonderwijs te verbeteren. Een must-read voor iedereen die begrijpend lezen weer op de kaart wil zetten — met visie, praktische handvatten en hoopvolle perspectieven.

Als je iets kunt, voel je je competent en dat motiveert - 31/2

Het leesniveau van Nederlandse jongeren daalt, en dat is zorgwekkend. Volgens orthopedagoog José Schraven begint leesplezier bij technisch goed kunnen lezen. In dit interview deelt ze haar scherpe visie op het leesonderwijs en legt ze uit waarom haar methodiek Zo leer je kinderen lezen en spellen (ZLKLS) bewezen effectief is. Schraven pleit voor heldere instructie, veel herhaling en het loslaten van digitale middelen ten gunste van echte aandacht voor het kind. Ze benadrukt het belang van vakkennis op de pabo en de cruciale rol van de leerkracht én remedial teacher in het aanleren van lezen en spellen. Een must-read voor iedereen die écht werk wil maken van beter leesonderwijs in Nederland.

Taalscaffolding als een complex ambacht van de taalbewuste docent - 31/1

In meertalige klassen is taalsteun cruciaal – maar hoe doen docenten dat eigenlijk? Dit onderzoek laat zien hoe leraren in het Eerste Opvang Anderstaligen (EOA) onderwijs taal gebruiken om begrip en vaardigheden te versterken. Aan de hand van drie praktijkvoorbeelden wordt duidelijk hoe ‘scaffolding’ op woord- en zinsniveau werkt via unpacking en repacking. Docenten blijken taal actief te ondersteunen, vaak verweven met de inhoud van het vak. Taalsteun hoeft dus geen extra taak te zijn, maar juist een krachtig middel om leerlingen inhoudelijk én talig verder te helpen. Lees het hele artikel voor de voorbeelden en inzichten.

Verhaalbegrip bij peuters en kleuters - 31/1

Voorlezen van (digitale) prentenboeken speelt een cruciale rol in de taalontwikkeling en het verhaalbegrip van jonge kinderen. Verhalende teksten zijn complexer dan dagelijkse taal, maar juist via herhaald voorlezen leren peuters en kleuters de structuur, woordenschat en opbouw van verhalen begrijpen. Onderzoek toont aan dat dit helpt om later beter te leren lezen en voorkomt leesproblemen. Digitale prentenboeken met animaties en geluid kunnen dit proces ondersteunen, mits ze niet te veel afleidende elementen bevatten. Vooral kinderen uit taalarmere gezinnen kunnen hier baat bij hebben. Toch ontstaan voorleesroutines niet vanzelf, ook niet met digitale middelen – en dat vraagt om verder onderzoek. Klik verder om te lezen hoe jonge kinderen boekentaal leren begrijpen en waarom voorlezen zó belangrijk is.

Werken aan woordenschat - 30/5

Een goede woordenschat is cruciaal voor taalvaardigheid, schoolprestaties én zelfvertrouwen. Toch schiet deze bij veel leerlingen tekort. De nieuwe Kerndoeltrainer Woordenschat biedt remedial teachers en leerkrachten een praktische methode om hier doelgericht aan te werken. De vijf methode-onafhankelijke delen zijn thematisch opgebouwd, gebaseerd op het Viertakt-model, en sluiten aan bij de belevingswereld van kinderen. Met betekenisvolle context, visuele ondersteuning, gevarieerde opdrachten en een persoonlijke 'Mijn Onthoud Pagina' werken leerlingen actief aan woordbegrip én -gebruik. Elk thema bevat extra leerdoelen zoals figuurlijk taalgebruik of betekenisrelaties. Dankzij ingesproken teksten kunnen leerlingen ook zelfstandig oefenen. Deze aanpak ondersteunt effectief, gestructureerd en motiverend woordenschatonderwijs.

Eye-tracking in het leesonderwijs: Als je weet waar de leerling naar kijkt, wat zou je dan doen? - 30/4

Wat als je als remedial teacher letterlijk kon zien hoe een leerling een tekst leest? Eye-tracking maakt dit mogelijk: met gaze displays worden oogbewegingen tijdens het lezen zichtbaar. Onderzoek van de Radboud Universiteit en Universiteit Utrecht toont aan dat docenten – zelfs zonder training – deze displays deels kunnen interpreteren en op basis daarvan hun onderwijs willen bijsturen. Vooral bij duidelijke leesstrategieën zagen zij mogelijkheden om gerichter feedback te geven. Hoewel deze technologie nog in ontwikkeling is, biedt het veelbelovende kansen om leesstrategieën inzichtelijk te maken en zo het begrijpend lezen te verbeteren. Ook voor leerlingen zelf kunnen gaze displays leerzaam zijn. Meer weten over dit onderzoek en de praktische toepassingen? Lees verder

Leren lezen met begrip: integraal, interactief en met instructie - 30/4

Steeds meer leerlingen hebben moeite met begrijpend lezen. Hoe komt begrip tot stand en wat werkt écht in het onderwijs? Dit artikel laat zien dat effectief leesonderwijs drie elementen combineert: het wordt integraal aangeboden (bijvoorbeeld via thematisch werken en koppeling met spreken en schrijven), vindt plaats in een interactieve omgeving waarin expertvaardigheden zichtbaar worden gemaakt, en bevat gerichte instructie in leesstrategieën. Vanuit het constructie-integratiemodel van Kintsch wordt uitgelegd hoe leerlingen tot dieper tekstbegrip komen en wat dit vraagt van hun begeleiders. Juist voor zwakkere lezers is deze aanpak essentieel. Lees het hele artikel voor praktische inzichten en concrete handvatten voor je begeleiding.

Lezen en luisteren combineren? Meer focus op tekstinhoud met gesproken schoolboeken - 30/4

Lezen kan een worsteling zijn voor leerlingen met dyslexie. Gesproken schoolboeken – ontwikkeld in opdracht van OCW – bieden hierbij uitkomst. Luisteren maakt leerlingen niet ‘lui’: uit onderzoek blijkt dat mensen met dyslexie informatie auditief net zo goed verwerken als via lezen. Gesproken schoolboeken combineren een fysiek boek met een menselijke voorleesstem, zonder dure software of opvallende hulpmiddelen. Dit bevordert focus, zelfstandigheid en leesplezier. Wel blijft de leesvorm altijd maatwerk, afgestemd op leestaak en -doel. Met de juiste leesstrategieën leren leerlingen gericht gebruik te maken van audio. Lees het hele artikel voor praktische tips en inzichten.

Rijke teksten en het literatuuronderwijs - 30/3

Wat maakt een tekst ‘rijk’? Dit artikel laat zien hoe betekenis ontstaat door de bril waarmee we lezen. Aan de hand van Armando’s treingesprek en de roman *Confrontaties* van Simone Atangana Bekono wordt duidelijk hoe context en leesbenadering een ogenschijnlijk simpele tekst kunnen transformeren tot diepzinnige literatuur. De tekst verkent het concept ‘rijke teksten’ uit Curriculum.nu en de discussie over wat teksten geschikt maakt voor het onderwijs. Aan de hand van voorbeelden wordt uitgelegd hoe gelaagdheid, ambiguïteit en intertekstualiteit bijdragen aan rijke leeservaringen. Essentieel daarbij is: niet alleen de tekst, maar ook de lezer maakt het verschil.

Snelle bepaling van de leesvaardigheid met nieuwe leestoets - 30/3

Goed leren lezen vraagt om geautomatiseerde woordherkenning én taalbegrip – de kern van de simple view of reading. De Boom LVS-toets Technisch Lezen Woorden richt zich op de mate waarin leerlingen losse woorden vlot en nauwkeurig kunnen decoderen, zonder hulp van context. Dit geeft inzicht in hun technische leesvaardigheid en leesontwikkeling. De toets, die één minuut duurt en opgebouwd is van makkelijke tot complexe woorden, helpt om leesniveaus te bepalen, voortgang te volgen en leesproblemen vroegtijdig op te sporen. Een score wordt vertaald naar diverse normen, waaronder DLE’s en vaardigheidsscores. Hoewel de toets niet diagnostisch is, kan kwalitatieve informatie toch belangrijke signalen opleveren. Voor diepgaand onderzoek is een aanvullend toetspakket in ontwikkeling. Zo biedt deze toets een waardevol, efficiënt instrument voor leerkrachten en remedial teachers om leesvaardigheid effectief te monitoren én te versterken.

Tekstueel programmeren makkelijker en leuker met Hedy - 30/3

Kinderen leren op school vooral om software te gebruiken, maar niet hoe je het maakt. Programmeeronderwijs biedt hen de kans om zelf de digitale wereld vorm te geven. Toch blijkt de overstap van visuele programmeertalen zoals Scratch naar tekstuele talen als Python vaak te groot. Te lastig, te veel foutmeldingen en allemaal in het Engels. Hedy biedt hiervoor een oplossing: een gratis, Nederlandstalige programmeertaal die kinderen stap voor stap meeneemt in tekstueel programmeren. Geïnspireerd op hoe kinderen taal leren, introduceert Hedy telkens één nieuw concept per niveau – met begrijpelijke foutmeldingen, interactieve opdrachten, en lesmateriaal in elk level. Geschikt voor leerlingen van 10 tot 14 jaar, inclusief blinde en slechtziende kinderen. Hedy overbrugt niet alleen de kloof tussen Scratch en Python, maar laat leerlingen ervaren hoe leuk en krachtig programmeren kan zijn.