Artikelen
Spelenderwijs meer woorden 33/5-2025
Taalontwikkeling als individueel proces: implicaties voor het onderwijs 33/4
Een gedicht is een bonnetje van taal 33/4
ENT2R: de Vlaamse de springplank naar B2 voor geschoolde anderstaligen
Psychologische flexibiliteit, taal en context - 33/3
Rekenen is voor Sam meer dan sommen maken: taal, emoties en het autonome zenuwstelsel spelen mee. Vanuit de Contextuele Gedragswetenschap (CGW) en Acceptatie en Commitment Training (ACT) leert hij psychologische flexibiliteit, met vaardigheden als defusie, compassie en waardengericht werken. Door samen met zijn remedial teacher betekenis te geven, kleine stappen te zetten en een veilige schoolcontext te creëren, kan leren weer energie geven. Dit artikel laat zien hoe CGW praktische handvatten biedt voor onderwijs, zodat leerlingen als Sam niet vastlopen maar groeien – in rekenen én in leven.
Kansenongelijkheid begint bij taal: Waarom investeren in taalvaardigheid essentieel is- 33/3
Ondanks dat corona achter ons ligt, blijven taalachterstanden in het onderwijs groot, vooral bij kwetsbare groepen. Het recente inspectierapport waarschuwt voor risico’s op laaggeletterdheid wanneer leerlingen het mbo verlaten zonder niveau 2F. Integratie van taal in andere vakken biedt kansen, maar gebeurt nog te vrijblijvend. Remedial teachers kunnen hier het verschil maken door scholen te ondersteunen bij taalgerichte didactiek, taaldoelen en betere kwaliteitszorg. Meer onderwijstijd voor taal en verantwoorde inzet van middelen zijn daarbij essentieel. Investeren in taal is investeren in gelijke kansen – en begint bij bewuste, taalrijke lessen in álle vakken.
Taalonderwijs op de schop: Vernieuwing van taalmethodes in het primair onderwijs - 33/2
Na jaren werken met verouderde lespakketten slaan basisscholen nu een nieuwe koers in: aangescherpte OESO-rapporten en concept-kerndoelen vragen om geïntegreerd taalonderwijs waarin lezen, schrijven, spreken, luisteren en digitale geletterdheid samenkomen in rijke thema’s. Nieuwe methodes als Nieuw Nederlands Junior, Staal 2, Pit, Taal Actief 5, Taaljacht, Blink Taal & Lezen en Wetenswaardig verbinden grammatica, woordenschat en tekstbegrip aan wereldoriëntatie en betekenisvolle eindtaken. Dankzij groeischriften, rubrics en formatieve evaluatie kunnen leerkrachten en remedial teachers gericht pre-teachingslessen en differentiatie inzetten voor zwakkere lezers, anderstaligen en zelfstandige leerlingen. Scholen kiezen de bouwstenen die passen bij hun visie en populatie, maar dit vraagt wel investering in training en samenwerking. Zo wordt taal geen los vak, maar een middel om te communiceren, ontdekken en kritisch denken, en ontstaat toekomstbestendig, effectief en inclusief taalonderwijs.
Zijn AI teksten echt zo slim? Ontdek de verschillen - 33/1
Boekrecensies van robots, scripties vol kunstmatige zinnen. AI-teksten rukken op, maar kun je ze nog onderscheiden van mensenwerk? In een originele schrijfprijsvraag wordt die vraag getest: 28 taalprofessionals lezen vier korte teksten, deels van ChatGPT, deels van Kladjes®-schrijvers. Hun oordeel? Vier op de vijf herkennen het verschil. Ze analyseren denktrant, verteltechniek en stijl, en wijzen clichématig taalgebruik, afstandelijke toon en gebrek aan verhaallijn aan als typische AI-trekken. Wat raakt, herkenbaar is en bezield aanvoelt, blijkt steevast mensenwerk. Toch is AI bezig aan een opmars die ook taalprofessionals uitdaagt. Een indringende, creatieve verkenning van de grens tussen echt en kunstmatig.
Meertaligheid in de praktijk - 32/5
Klankonderwijs is essentieel voor meertalige leerlingen om Nederlands te leren verstaan, spreken, lezen en spellen. Veel nieuwkomers hebben moeite met de Nederlandse klanken, wat uitdagingen kan veroorzaken in het basisonderwijs. Dit artikel biedt praktische strategieën en hulpmiddelen voor remedial teachers om de klankontwikkeling van deze leerlingen te ondersteunen. Belangrijke aspecten: Fonemen en grafemen: Meertalige kinderen moeten een nieuw foneemsysteem leren, inclusief klank-tekenkoppeling. Moeite met klankonderscheiding kan leiden tot problemen met lezen en spellen. Interferentie: Invloed van de moedertaal kan de uitspraak en klankregels in het Nederlands verstoren. Klinkers en medeklinkers: Start met lange klinkers en tweetekenklanken zoals -oe en -ie, die vaak onbekend zijn. Benadruk dat een klank niet altijd gelijkstaat aan een letter. Praktische tips: Gebruik visuele hulpmiddelen zoals klankkaarten, spiegeltjes en afbeeldingen. Pas interactieve werkvormen toe, zoals klankherkenningsspelletjes en oefeningen met klankgebaren. Herhaal klank- en uitspraakoefeningen mondeling en schriftelijk om de taalontwikkeling te versterken. Door intensieve begeleiding leren meertalige leerlingen de juiste klanken te herkennen en uit te spreken, wat bijdraagt aan hun mondelinge taalvaardigheid en hun vermogen om Nederlands te lezen en te spellen.
Omgaan met taaleigenaardigheden - 32/4
Taal zit vol verrassingen: van homofonen en dubbele negaties tot woorden met meerdere betekenissen. Dit artikel verkent op een toegankelijke manier de eigenaardigheden van taal en laat zien hoe je deze complexe, soms verwarrende, maar altijd fascinerende aspecten inzichtelijk maakt voor leerlingen. Met praktische voorbeelden, didactische tips en creatieve werkvormen leer je hoe je fonologie, morfologie, syntaxis, semantiek en pragmatiek tot leven brengt in de klas. Door taalregels én uitzonderingen speels te benaderen, stimuleer je taalbegrip, zelfvertrouwen en plezier in communicatie.
Vraag Raak: de kunst van effectieve vragen stellen - 32/1
In de lerarenkamer vertelt Paul geagiteerd over Pablo, een leerling met ADD, die steeds op zijn gsm zit. Wat doe je als begeleider? Verdedig je Pablo of luister je écht naar Paul? Dit artikel toont hoe communicatie vaak ontspoort door misverstanden, interpretaties en botsende contexten. In plaats van direct te reageren, leer je hoe ‘leeg luisteren’ en het stellen van doordachte vragen je helpen om voorbij de frustratie te komen. Via drie registers – Doen, Denken en Voelen – ontdek je hoe je de juiste vragen stelt op het juiste moment. Zo ondersteun je Paul, creëer je ruimte voor nuance én voorkom je polarisatie. Een onmisbare gids voor wie gesprekken in scholen menselijker én effectiever wil maken.
Aan talent geen beperking - 32/1
In dit artikel van Manuel Colsen maak je kennis met Tineke Willekes, remedial teacher en expert in de begeleiding van kinderen met het syndroom van Down. Vanuit haar praktijk ‘COOL Kinderpraktijk’ werkt ze in Zeewolde en omgeving aan inclusief onderwijs, met als overtuiging: elk kind bezit talent. Tineke deelt haar aanpak en methoden – zoals Leespraat, Kleine Stapjes en mediërend leren – en geeft inzicht in de specifieke uitdagingen bij de spraak- en taalontwikkeling van kinderen met Downsyndroom. Ook geeft ze waardevolle tips voor leraren en begeleiders in het regulier onderwijs. Een persoonlijk en leerzaam verhaal over vroegtijdige stimulering, samenwerking met ouders en het belang van blijven geloven in mogelijkheden.
Heeft u mijn verslag gelezen? Het schrijven van begrijpelijke kind-informatie op taalniveau B1 - 31/5
In Nederland heeft maar liefst 1 op de 9 volwassenen moeite met lezen en schrijven. Dit heeft grote gevolgen: van problemen op werk tot misverstanden in de zorg. Veel informatie die professionals schrijven, is nog te moeilijk. Vooral ouders begrijpen verslagen over hun kind soms niet, en lezen ze daarom niet. Dit artikel laat zien waarom schrijven op taalniveau B1 zo belangrijk is en hoe je dat doet. Met praktische tips zoals kortere zinnen, het vermijden van vaktaal en het schrijven vanuit het perspectief van de lezer. Het artikel daagt remedial teachers en andere professionals uit om niet alleen mondeling goed af te stemmen, maar ook schriftelijk beter te communiceren. Wil je écht dat je boodschap aankomt? Dan begint dat bij begrijpelijke taal. Ontdek hoe je dat aanpakt in dit artikel.
Er zijn meer klanken dan letters … - 31/5
In de Calvingroep, een innovatieve onderwijsvoorziening voor jonge kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong, wordt taalontwikkeling benaderd vanuit nieuwsgierigheid en betekenisvolle contexten. Centraal staat de didactiek van Dolf Janson, waarbij klanken en letters bewust gescheiden worden aangeboden. Leerlingen onderzoeken klanken in een klankstation en verkennen lettervormen in een letterstation, wat leidt tot een diepere taalverwerking. Door thematisch en zonder methodegebonden werkboeken te werken, ontstaat ruimte voor maatwerk en differentiatie. Spellen en lezen worden via spel, gesprekken en reflectie verbonden aan eigen ontdekkingen. Deze aanpak stimuleert zelfregulatie, eigenaarschap en leesplezier. Zowel leerkrachten als remedial teachers kunnen met deze materialen gericht afstemmen op individuele leerbehoeften. De methodiek vraagt deskundigheid en flexibiliteit, maar levert betrokken en gemotiveerde leerlingen op die met vertrouwen en inzicht hun taalvaardigheid ontwikkelen.
Ruimte voor talen - 31/4
In meertalige klaslokalen is het verleidelijk om enkel de doeltaal te gebruiken, bijvoorbeeld het Nederlands, en andere talen buiten de les te houden. Maar wat als juist die thuistalen het leren kunnen ondersteunen? Dit artikel zet uiteen hoe het idee van “translanguaging” ruimte maakt voor alle talen die de klas binnenkomen, en hoe dat het onderwijs kan verrijken. Aan de hand van voorbeelden uit New York en eigen onderzoek laat de auteur zien hoe het strategisch toelaten van andere talen leerlingen helpt om instructies beter te begrijpen, actiever mee te doen én zich zekerder te voelen in het leerproces. Translanguaging is daarbij geen doel op zich, maar een doordacht middel dat lesdoelen en -fasen kan versterken. Voor wie lesgeeft in het meertalig voortgezet onderwijs biedt dit artikel concrete inzichten: wanneer is het zinvol om een korte vertaalslag te maken? Hoe kan je als docent de thuistalen benutten zonder het Nederlands uit het oog te verliezen? En hoe bied je leerlingen daarmee meer stem in hun leerproces?
Taalkennis van de vakdocent - 31/3
De aandacht voor taal in het onderwijs groeit, en terecht. Dit artikel laat zien hoe taal en inhoud onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, ook in vakken als biologie, geschiedenis of natuurkunde. Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit meertalige klaslokalen wordt duidelijk hoe docenten hun leerlingen kunnen ondersteunen met ‘pedagogical language knowledge’ (PLK): vakinhoudelijke taalkennis waarmee ze leerlingen helpen om begrippen niet alleen te begrijpen, maar ook te verwoorden. Zo ontstaat onderwijs waarin taalontwikkeling en vakbegrip hand in hand gaan, onmisbaar in een tijd van dalende taalvaardigheid en groeiende diversiteit.
Formuleerfouten in het voortgezet onderwijs: inzichten uit recent empirisch onderzoek - 31/3
Onderwijs in correct formuleren, zoals het vermijden van pleonasmen en foutieve bijzinnen, is een vast onderdeel van het schoolvak Nederlands. Maar hoe effectief is deze aanpak eigenlijk? In dit artikel wordt kritisch gekeken naar traditioneel formuleeronderwijs en worden recente onderzoeksresultaten besproken. De conclusie: het huidige onderwijs is vaak te normatief, onvoldoende onderbouwd en sluit slecht aan bij de echte schrijfproblemen van leerlingen. Aan de hand van drie concrete aanbevelingen – gebaseerd op contextgericht, betekenisvol en taalbewust onderwijs – laat het artikel zien hoe remedial teachers leerlingen effectiever kunnen begeleiden bij hun schrijfvaardigheid. Door in te zetten op fouten die leerlingen echt maken, formuleren in context aan te bieden en het omgaan met taalnormen, taalwerkelijkheid en taalgevoel te stimuleren, ontstaat krachtiger en relevanter schrijfonderwijs. Lees het volledige artikel voor een onderbouwde visie op hoe formuleren wél werkt.
Writing-to-learn: hoe schrijven het leren van taal en vakinhoud kan stimuleren - 31/2
Schrijven is niet alleen een vaardigheid die leerlingen moeten beheersen, maar ook een krachtig middel om taal en vakinhoud te leren. Toch krijgt schrijfonderwijs vaak pas laat en beperkt aandacht, mede doordat het als complex en tijdrovend wordt gezien. Dit artikel pleit voor een andere benadering: writing-to-learn. Hierin staat schrijven niet alleen als eindproduct centraal, maar als actief leerproces. Leerlingen worden uitgedaagd hun gedachten te ordenen, taalvaardigheid te ontwikkelen en vakinhoud te doorgronden. De bijdrage vertaalt wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen voor de onderwijspraktijk, inclusief voorbeelden van effectieve schrijfactiviteiten. Zo laat het artikel zien dat schrijven, mits goed ingezet, voor elke leerling – ongeacht niveau of taalachtergrond – een sleutel tot diepgaand leren kan zijn. Een onmisbaar perspectief voor taal- én vakdocenten.
Taalscaffolding als een complex ambacht van de taalbewuste docent - 31/1
In meertalige klassen is taalsteun cruciaal – maar hoe doen docenten dat eigenlijk? Dit onderzoek laat zien hoe leraren in het Eerste Opvang Anderstaligen (EOA) onderwijs taal gebruiken om begrip en vaardigheden te versterken. Aan de hand van drie praktijkvoorbeelden wordt duidelijk hoe ‘scaffolding’ op woord- en zinsniveau werkt via unpacking en repacking. Docenten blijken taal actief te ondersteunen, vaak verweven met de inhoud van het vak. Taalsteun hoeft dus geen extra taak te zijn, maar juist een krachtig middel om leerlingen inhoudelijk én talig verder te helpen. Lees het hele artikel voor de voorbeelden en inzichten.
Werken aan woordenschat - 30/5
Een goede woordenschat is cruciaal voor taalvaardigheid, schoolprestaties én zelfvertrouwen. Toch schiet deze bij veel leerlingen tekort. De nieuwe Kerndoeltrainer Woordenschat biedt remedial teachers en leerkrachten een praktische methode om hier doelgericht aan te werken. De vijf methode-onafhankelijke delen zijn thematisch opgebouwd, gebaseerd op het Viertakt-model, en sluiten aan bij de belevingswereld van kinderen. Met betekenisvolle context, visuele ondersteuning, gevarieerde opdrachten en een persoonlijke 'Mijn Onthoud Pagina' werken leerlingen actief aan woordbegrip én -gebruik. Elk thema bevat extra leerdoelen zoals figuurlijk taalgebruik of betekenisrelaties. Dankzij ingesproken teksten kunnen leerlingen ook zelfstandig oefenen. Deze aanpak ondersteunt effectief, gestructureerd en motiverend woordenschatonderwijs.
Taalkunde als opmaat naar bewuste taalvaardigheid: Concrete tips voor de praktijk - 30/4
Taalkunde krijgt in het taalonderwijs weinig aandacht, terwijl het juist het analytisch, abstract en kritisch denkvermogen van leerlingen kan versterken. In dit artikel lees je hoe taalkunde – van grammatica tot taalvariatie en meertaligheid – op een betekenisvolle manier kan worden ingezet in de klas. Met voorbeelden uit de toegepaste taalkunde, websites vol lesmateriaal en inspirerende werkvormen, ontdek je hoe taalkundig denken leerlingen helpt bewuster en vaardiger met taal om te gaan. Ook leer je hoe multiperspectiviteit en taalvergelijking bijdragen aan verdieping én motivatie.
Lezen en luisteren combineren? Meer focus op tekstinhoud met gesproken schoolboeken - 30/4
Lezen kan een worsteling zijn voor leerlingen met dyslexie. Gesproken schoolboeken – ontwikkeld in opdracht van OCW – bieden hierbij uitkomst. Luisteren maakt leerlingen niet ‘lui’: uit onderzoek blijkt dat mensen met dyslexie informatie auditief net zo goed verwerken als via lezen. Gesproken schoolboeken combineren een fysiek boek met een menselijke voorleesstem, zonder dure software of opvallende hulpmiddelen. Dit bevordert focus, zelfstandigheid en leesplezier. Wel blijft de leesvorm altijd maatwerk, afgestemd op leestaak en -doel. Met de juiste leesstrategieën leren leerlingen gericht gebruik te maken van audio. Lees het hele artikel voor praktische tips en inzichten.
Rijke teksten en het literatuuronderwijs - 30/3
Wat maakt een tekst ‘rijk’? Dit artikel laat zien hoe betekenis ontstaat door de bril waarmee we lezen. Aan de hand van Armando’s treingesprek en de roman *Confrontaties* van Simone Atangana Bekono wordt duidelijk hoe context en leesbenadering een ogenschijnlijk simpele tekst kunnen transformeren tot diepzinnige literatuur. De tekst verkent het concept ‘rijke teksten’ uit Curriculum.nu en de discussie over wat teksten geschikt maakt voor het onderwijs. Aan de hand van voorbeelden wordt uitgelegd hoe gelaagdheid, ambiguïteit en intertekstualiteit bijdragen aan rijke leeservaringen. Essentieel daarbij is: niet alleen de tekst, maar ook de lezer maakt het verschil.
Tekstueel programmeren makkelijker en leuker met Hedy - 30/3
Kinderen leren op school vooral om software te gebruiken, maar niet hoe je het maakt. Programmeeronderwijs biedt hen de kans om zelf de digitale wereld vorm te geven. Toch blijkt de overstap van visuele programmeertalen zoals Scratch naar tekstuele talen als Python vaak te groot. Te lastig, te veel foutmeldingen en allemaal in het Engels. Hedy biedt hiervoor een oplossing: een gratis, Nederlandstalige programmeertaal die kinderen stap voor stap meeneemt in tekstueel programmeren. Geïnspireerd op hoe kinderen taal leren, introduceert Hedy telkens één nieuw concept per niveau – met begrijpelijke foutmeldingen, interactieve opdrachten, en lesmateriaal in elk level. Geschikt voor leerlingen van 10 tot 14 jaar, inclusief blinde en slechtziende kinderen. Hedy overbrugt niet alleen de kloof tussen Scratch en Python, maar laat leerlingen ervaren hoe leuk en krachtig programmeren kan zijn.
Woordenaars - 30/2
Michelle van Dijk ontwikkelde het programma Woordenaars, gebaseerd op het Amerikaanse Word Generation, om de woordenschat, schrijfvaardigheid en betrokkenheid van leerlingen te vergroten. Leerlingen lezen, spreken en schrijven elke week over een prikkelend thema met vijf vaste begrippen. Deze aanpak is vakoverstijgend: de thema’s keren terug bij bijvoorbeeld geschiedenis, biologie of wiskunde. De korte schrijfopdrachten sluiten aan bij inzichten uit 'The Writing Revolution' en bieden concrete bouwstenen voor beter schrijven. Vooral taalzwakke leerlingen profiteren zichtbaar, ook in kleine groepen of remedial teaching. Inmiddels doen ruim 125 docenten en bijna 6.000 leerlingen mee.
De kunst van het leren spreken en luisteren - 30/2
Oracy draait om het bewust aanleren van spreek- en luistervaardigheden bij kinderen. Dit Britse concept, aangepast voor Nederland, helpt leerlingen effectiever te communiceren, wat bijdraagt aan hun zelfvertrouwen, welzijn, schoolprestaties en kansengelijkheid. Het Raamwerk Oracy onderscheidt vier domeinen: fysiek, linguïstisch, cognitief en sociaal-emotioneel. Structurele aandacht hiervoor vergroot de mondelinge taalvaardigheid van leerlingen en bereidt hen voor op school en maatschappij. Leerkrachten en remedial teachers spelen hierbij een cruciale rol door het geven van gerichte lessen, een rijke leeromgeving en effectieve feedback. Zo wordt Oracy een vast onderdeel van de schoolontwikkeling.
Het geheim van de klinker -29/5
Veel kinderen blijven moeite houden met het correct toepassen van de open en gesloten lettergreep, ondanks het kennen van de regels. Taalkanjer, ontwikkeld door Margit Kiewit en Jorien Koedam, biedt een visuele en logische aanpak die kinderen écht laat begrijpen hoe klanken en letters samenwerken. In plaats van een auditieve focus, maakt Taalkanjer onderscheid tussen letters (wat je ziet) en klanken (wat je hoort) en werkt met visuele hulpmiddelen zoals fiches. Zo leren kinderen de invloed van medeklinkers op klinkers en waarom soms een extra klinker nodig is. In vijf duidelijke stappen leren kinderen van eenvoudige naar complexe woorden te gaan, zonder eerder geleerde kennis los te laten. Deze methode is vooral effectief voor kinderen die moeite hebben met automatiseren of het verdelen van woorden in klankgroepen. De aanpak wordt uitgebreid toegelicht in het boek Spellen zonder fouten (2021). Meer informatie: info@taalkanjer.nl.
Hoe taalkundige metaconcepten het begrip van grammatica kunnen vergemakkelijken - 29/4
Veel leerlingen ervaren grammatica als moeilijk en saai. Dit komt deels door de traditionele grammaticadidactiek, die sterk leunt op ezelsbruggetjes en formules, maar weinig inzicht biedt. In dit artikel bespreken we een modernere, wetenschappelijk onderbouwde aanpak: grammaticaonderwijs op basis van taalkundige metaconcepten zoals valentie. Deze onderliggende begrippen helpen leerlingen beter begrijpen wat zinsdelen als het lijdend voorwerp werkelijk doen in een zin. Uit verschillende interventiestudies blijkt dat het didactiseren van zulke metaconcepten het grammaticaal inzicht én redeneervermogen van leerlingen aanzienlijk versterkt. Leerlingen kunnen hierdoor beter omgaan met complexe zinnen én bewuster redeneren over taal. Ook voor remedial teachers biedt deze aanpak waardevolle handvatten.